Kinh tế Việt Nam năm 2011 đang trải qua những thách thức lớn, với những bài toán không dễ đưa ra lời giải đối với các nhà hoạch định chính sách. Cùng với lạm phát, lãi suất cao là một vấn đề nổi cộm và tác động không tốt tới nền kinh tế đang có “sức đề kháng” yếu như của Việt Nam. Chính vì vậy việc đưa ra những biện pháp nhằm tăng “sức đề kháng” để chống chọi với những tác nhân gây hại cho nền kinh tế trong thời gian này là nhiệm vụ chiến lược mà chính phủ cần làm ngay. Một trong những biện pháp đó chính là hạ lãi suất để nền kinh tế không bị đình trệ phát triển do các doanh nghiệp không thể tiếp cận được nguồn vốn bởi lãi suất quá cao.

Động thái của các cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách trong thời gian vừa qua đã cho thấy những cố gắng để hạ nhiệt lãi suất. Cụ thể Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đề nghị các tổ chức tín dụng (TCTD) đồng thuận trong việc áp dụng lãi suất cho vay đối với sản xuất kinh doanh thông thường ở mức 17-19%, duy trì trần lãi suất huy động vốn bằng VND 14%/năm, giữ nguyên trần lãi suất bằng ngoại tệ của các TCTD đối với khách hàng là tổ chức và dân cư; Các TCTD tiếp tục kiểm soát tăng trưởng tín dụng dưới 20%. Không những thế, “Các TCTD cần kiểm soát chặt chẽ hoạt động cho vay bằng ngoại tệ”.

Ngày 7/9/2011,NHNN đã ra Chỉ thị 02/CT-NHNN về việc chấn chỉnh thực hiện quy định về mức lãi suất huy động bằng đồng Việt Nam và bằng đô la Mỹ của các TCTD và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Theo đó, đối với các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải thực hiện đúng mức lãi suất huy động bằng đồng Việt Nam và bằng đô la Mỹ theo quy định của NHNN. Theo quy định hiện nay của NHNN, mức lãi suất huy động tiền đồng là 14% và USD là 2%. Đối với chỉ thị này, các TCTD vi phạm sẽ bị áp dụng các biện pháp xử lý: “Đình chỉ hoặc miễn nhiệm chức vụ của người quản lý, người điều hành; Người quản lý, người điều hành của TCTD bị đình chỉ, miễn nhiệm không được đảm nhiệm chức vụ người quản lý, người điều hành tại chính TCTD đó trong thời hạn 3 năm kể từ ngày bị đình chỉ, miễn nhiệm; Hạn chế mở rộng phạm vi, quy mô, địa bàn hoạt động của TCTD trong thời hạn 1 năm kể từ ngày bị xử lý; Hạn chế hoặc tạm đình chỉ hoạt động huy động vốn hoặc cho vay của đơn vị vi phạm thuộc TCTD đó”.

Đây là một biện pháp hành chính rất mạnh tay của NHNN nhằm hiện thực hóa cam kết mức trần lãi suất 14% và giảm lãi suất cho vay xuống còn 17% đến 19%, những ngân hàng nào vi phạm đều bị xử lý nghiêm minh, cụ thể ngày 14/09/2011 Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đông Á chi nhánh Tây Ninh và Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển Nông thôn chi nhánh Thanh Hóa đã bị NHNN xử lý theo đúng quy định tại Chỉ thị số 02 vì vượt trần lãi suất. Quy định này dường như đang tạo ra hiệu ứng tích cực đối với nền kinh tế, đến ngày 8/9/2011, đã có 34/42 NHTM ban hành văn bản chỉ đạo trong toàn hệ thống về việc chấp hành đúng quy định của NHNN về mức lãi suất huy động bằng VND và USD. Tuy nhiên câu hỏi đặt ra, liệu với những quy định như vậy đã đủ để giải quyết triệt để vấn đề lãi suất hay chưa?

Theo ông Tomoyuki Kimura, Giám đốc ADB tại Việt Nam, để có thể hạ được lãi suất: “Trong ngắn hạn, Việt Nam phải tiếp tục chính sách thắt chặt tiền tệ, đừng nới lỏng quá sớm cho đến khi chúng ta thực sự thấy lạm phát giảm nhiệt". Ý kiến của ông là một lời cảnh tỉnh đối với các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam. Trong bối cảnh của nền kinh tế Việt Nam hiện nay chính sách tiền tệ cần được nhìn nhận một cách tổng thể trong chính sách phát triển kinh tế nói chung. Vì thế khi đưa ra và thực thi chính sách tiền tệ cần chặt chẽ và thận trọng, đây là một giải pháp đúng đắn để hạn chế đà tăng trưởng tín dụng. Điều này cho thấy tại sao chúng ta vẫn kiên định với mục tiêu đề ra trong Nghị quyết 11, và thực hiện một cách triệt để nhằm giảm dần lạm phát trong những tháng cuối năm. Đối với vấn đề lãi suất cho vay, mặc dù việc NHNN đã trao đổi với các NHTM một cách khá cởi mở là một tín hiệu tích cực, song chúng ta cần phải hiểu rằng đây chỉ là mặt nổi vấn đề, còn sâu xa thì lãi suất chỉ được giảm xuống khi lạm phát được kiểm soát.

Bên cạnh đó chúng ta cũng cần khẳng định rằng, việc giữ trần lãi suất 14% là rất cần thiết hiện nay. Bởi việc duy trì trần lãi suất huy động vốn bằng VNĐ 14%/năm sẽ là điều kiện cho các TCTD đưa mặt bằng lãi suất cho vay về biên độ 17-19% đối với lĩnh vực sản xuất kinh doanh thông thường. Thông qua đó, việc đồng thuận giảm lãi suất cho vay sẽ giúp các doanh nghiệp vốn đang chịu ảnh hưởng nặng của chính sách thắt chặt tiền tệ từ đầu năm, giảm bớt chi phí tài chính và tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, tránh tình trạng sản xuất đình đốn. Tuy nhiên, khi mức trần lãi suất tiền gửi được áp dụng, độ hấp dẫn của kênh đầu tư vào TCTD chắc chắn sẽ giảm nhiều, vì lợi nhuận kỳ vọng mà các nhà đầu tư mong muốn bị giảm xuống. Kéo theo đó các nhà đầu tư sẽ rút tiền ra để đầu tư vào những lĩnh vực khác mang lại hiệu quả và lợi nhuận cao hơn, điều này sẽ gây tác động ngược lại đối với hệ thống ngân hàng.

Thực tế hiện nay, mặc dù NHNN đã có những bước đi cứng rắn để buộc các NHTM cho vay với mức lãi suất 17-19%, nhưng các doanh nghiệp cũng sẽ khó tiếp cận với các nguồn vốn bởi không loại trừ khả năng các ngân hàng này sẽ đặt ra các phụ phí nhằm lách các quy định của NHNN để tăng thu hoặc bù đắp chi phí. Không những thế, khi chính sách thắt chặt tiền tệ áp dụng, hầu hết các khoản vay tại ngân hàng chỉ dựa trên quan hệ cá nhân, quan hệ giữa doanh nghiệp lớn với ngân hàng, còn các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ đi đâu, về đâu? Đó là một câu hỏi đang tìm hướng giải quyết đối với toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.

Nhìn vào hệ thống ngân hàng của Việt Nam hiện nay, với sự bất cân xứng về năng lực, mạng lưới cũng như khả năng cạnh tranh của những ngân hàng tốp trên so với những ngân hàng nhỏ, chúng ta cũng không thể không lo ngại rằng: khi lãi suất huy động cũng như tăng trưởng tín dụng được đánh đồng về một mức, thì các NHTM nhỏ sẽ ở “thế dưới” trong cuộc đua cạnh tranh huy động vốn. Và như thế lại rất dễ xảy ra tình trạng các ngân hàng nhỏ “lách trần” lãi suất. Khi đó, các ngân hàng lớn không thể đứng ngoài cuộc để rồi cuộc đua lãi suất lại bắt đầu.

Như vậy, bên cạnh các chế tài xử phạt mạnh, NHNN cần có những chính sách phù hợp hỗ trợ thanh khoản cho các NHTM, đặc biệt là các ngân hàng nhỏ, đồng thời thực hiện nghiệp vụ thị trường mở một cách hiệu quả và tăng dự trữ bắt buộc. Đó sẽ là nhưng biện pháp bền vững và thực sự hiệu quả giúp NHNN có thêm nguồn hỗ trợ thanh khoản cho các NHTM mà không phải cung thêm tiền và làm ảnh hưởng đến tình hình lạm phát vốn đang khó kiểm soát. Từ đó, đưa ra được những phương án, giải pháp tối ưu cho bài toán lãi suất ở Việt Nam.

(Nguyễn Mạnh Thọ - PVFC)

  Về trang trước    Bản in    Gửi email